Muayanehanede en çok duyduğum şikâyetlerin başında geliyor bu üçlü. “Sürekli şişiyorum. Sabah ince kalkıyorum, akşam sanki hamile gibiyim. Gaz hiç bitmiyor. Tuvalet ya çok sık ya hiç yok.” Ve hemen ardından neredeyse herkes aynı şeyi ekliyor: “Kolonoskopi yaptırdım, temiz çıktı.”
Temiz çıkması güzel. Ama sorunun olmadığı anlamına gelmiyor.
Herkesin Başına Geliyorsa Normal Midir?
Şişkinlik ve gaz pek çok insan tarafından kanıksanmış durumda. Öyle ya, herkesin başına geliyor. Ama “sık görülen” ile “normal” aynı şey değil.
Bu üç belirti aslında bağırsak ekosisteminizin size gönderdiği sinyal. Ve çoğu zaman kökü tahmin ettiğinizden çok daha derin bir yerde.
En Çok Atlanan Neden: SIBO
SIBO diye bir kavram var, küçük bağırsak bakteriyel aşırı çoğalması. İnce bağırsakta olmaması gereken bakteri kolonileri oluşuyor ve siz ne yeseydiniz, bu bakteriler önce yiyor. Fermantasyon başlıyor, gaz üretiyor, bağırsak duvarını tahriş ediyor.
Yemekten yarım saat, bir saat sonra karnınız şişiyor, balonlaşıyorsunuz. Bu klasik SIBO tablosu. Nefes testiyle tanı konuluyor ama maalesef hâlâ pek çok klinikte rutin bakılmıyor.
Peki SIBO neden oluşuyor? Stres, antibiyotik kullanımı, düşük mide asidi, tiroid yavaşlığı, uzun süreli mide koruyucu ilaç kullanımı. Kısacası modern hayatın neredeyse her alışkanlığı zemin hazırlıyor.
Mide Asidi Az Olunca Her Şey Bozuluyor
Burada çoğu insanın bilmediği bir gerçek var. Reflüsü olan, midesi yanan insanların büyük çoğunluğu aslında fazla değil az mide asidi üretiyor.
Mide asidi düşünce yiyecekler tam sindirilemiyor. Proteinler parçalanamıyor, mineraller emilemiyor, ince bağırsağa yarı ham besin geçiyor. Bu hem SIBO’ya zemin hazırlıyor hem de bağırsak duvarını tahriş ediyor. Üstüne bir de yıllarca mide ilacı yazılınca kısır döngü tamamlanıyor.
Reflünüz varsa ve uzun süredir ilaç kullanıyorsanız bu mutlaka bir uzmanla konuşmanız gereken konu.
İçinizdeki Orman: Bağırsak Florası
Bağırsaklarınızda yaklaşık 38 trilyon bakteri yaşıyor. Bu bakterilerin çeşitliliği ve dengesi sindiriminizden bağışıklığınıza, ruh halinizden kilonuza kadar her şeyi etkiliyor.
Bu floraya en çok zarar veren şeyler tekrarlayan antibiyotik kullanımı, şeker ve işlenmiş gıdalar, kronik stres, uyku bozukluğu ve hareketsizlik. Florası bozulmuş bir bağırsak için şişkinlik, gaz ve düzensiz tuvalet neredeyse kaçınılmaz hale geliyor.
Probiyotik almak tek başına yeterli değil. O bakterilere yiyecek de vermek gerekiyor. Yer elması, pırasa, soğan, sarımsak, yeşil muz bunlar için biçilmiş kaftan.
Türk Sofrasının Gizli Tuzağı
Nohut, mercimek, fasulye. Türk mutfağının kalbi, pazar yemeğinin vazgeçilmezi. Ama bunlar bağırsakta fermente olan karbonhidratlar açısından çok zengin. Florası hassas kişilerde ciddi gaz ve şişkinlik yapabiliyor.
Bu yiyecekleri kesmek zorunda değilsiniz. Pişirme yöntemi çok önemli. Bol suda bekletilmiş, iyice süzülmüş, uzun pişirilmiş baklagiller çok daha iyi tolere ediliyor.
Kabızlık Sadece Su İçmemekten Kaynaklanmıyor
“Daha fazla su iç, sebze ye” deniyor hep. Doğru, ama hikâye bundan ibaret değil.
Tiroid yavaşlığı bağırsak hareketlerini de yavaşlatır, her şey durur gibi olur. Tiroid değerleri “normal aralıkta” görünse bile optimal olmayabilir. Magnezyum eksikliği de çok önemli. Bağırsak kaslarının düzenli çalışması için magnezyum şart ve Türkiye’de bu eksiklik son derece yaygın.
Özellikle doğum yapmış kadınlarda kabızlık çoğu zaman sindirim sorunu değil, pelvik taban kas sorunudur. Bu durumda gastroenterolog değil fizyoterapist gerekebilir.
Stres de bu tabloya çok büyük katkı yapıyor. Bağırsak ile beyin arasında doğrudan bir sinir ağı var. Stres altında bağırsak sinyalleri bozuluyor, hareket yavaşlıyor. Bunu hastalarımda çok net görüyorum. Tatile çıkıp rahatladıklarında tuvalet sorunu kendiliğinden düzeliyor, döndüklerinde tekrar başlıyor.
Ne Yapmalısınız?
Bir adım geri çekilip şunu sorun kendinize: Bu şikâyet ne zaman başladı, hangi gıdadan sonra artıyor, stresli dönemlerde mi kötüleşiyor?
Üç günlük basit bir besin günlüğü bile ne yediğinizle belirtileriniz arasındaki bağlantıyı şaşırtıcı biçimde netleştirebilir.
Değerlendirilmesi gereken testler arasında tiroid paneli, B12, D vitamini, magnezyum, dışkıda kalprotektin ve gerekirse SIBO nefes testi sayılabilir.
Bağırsak sağlığı sadece ne yediğinizle ilgili değil. Ne zaman yediğiniz, nasıl uyuduğunuz, ne kadar stres taşıdığınız ve hareket edip etmediğinizle de doğrudan bağlantılı.
Kolonoskopiniz temiz çıktı diye şikâyetlerinizi kafanızda sanmayın. Bağırsak görüntüden önce his verir.