Kan Grubuna Göre Beslenme — Popüler Ama Bilimsel Temeli Zayıf Bir Fikir
Muayenehanede sık duyduğum sorulardan biri bu: “Ben 0 kan grubuyum, et yesem mi acaba?” ya da “A kan grubu olanlar vejetaryen beslenmeli diyorlar, doğru mu?” Kan grubuna göre beslenme fikri özellikle 1990’lardan itibaren Peter D’Adamo’nun “Eat Right for Your Type” kitabıyla dünyaya yayıldı. Türkiye’de de tutundu. Ama bilim kan grubuna göre beslenme konusunda ne diyor, bunu konuşmamız gerekiyor.
Teori Ne İddia Ediyor?
D’Adamo’nun öne sürdüğü temel iddia şu: Kan grubunuz, atalarınızın nasıl beslendiğini gösteriyor ve vücudunuz o beslenme şekline en iyi uyum sağlamış. 0 kan grubu avcı-toplayıcı atalardan geliyor, dolayısıyla protein ağırlıklı beslenmeye uygun. A kan grubu tarım toplumunun ürünü, sebze ve tahıla yatkın. B ve AB ise bu ikisinin çeşitli kombinasyonları.
Kulağa mantıklı geliyor. Evrimsel bir çerçeve var, kan grupları gerçek bir biyolojik farklılık. Ama hipotezin büyük bir sorusu var: bunu destekleyen iyi bir kanıt var mı?
Bilim Ne Buluyor?
2013 yılında PLOS ONE dergisinde yayımlanan kapsamlı bir çalışma, 1.455 kişilik bir örneklemde dört kan grubuna önerilen beslenme düzenlerinin metabolik etkilerini inceledi. Sonuç net: kan grubu diyetleri gerçekten işe yarıyor, ama kan grubunuzdan bağımsız olarak. Yani A kan grubuna önerilen sebze ağırlıklı diyet herkese iyi geliyor. 0 kan grubuna önerilen yüksek proteinli diyet de kan grubu ne olursa olsun belirli faydalar sağlıyor. Kan grubu ile diyet arasında spesifik bir etkileşim yok.
2021’de CMAJ Open’da yayımlanan bir başka sistematik derleme de mevcut literatürü taradı ve kan grubu diyetlerini destekleyen herhangi bir klinik kanıt bulamadığını bildirdi. D’Adamo’nun teorisi onlarca yıldır ortalıkta dolaşıyor ama bugüne kadar kontrollü bir klinik çalışmayla doğrulanmış değil.
Lektinler Meselesi
D’Adamo’nun teorisinin merkezinde lektinler var. Lektinler pek çok bitkisel gıdada bulunan proteinler. İddiaya göre belirli kan gruplarındaki insanlar bazı gıdalardaki lektinlerle biyolojik uyumsuzluk yaşıyor, bu da sindirimi bozuyor ve inflamasyona yol açıyor. Lektinlerin gerçekten sorun yaratabileceği durumlar mevcut, bunu kabul edelim. Çiğ kırmızı fasulye tüketmek ciddi sorunlara yol açabiliyor çünkü içindeki fitohemaglütinin pişirmeden bozulmuyor. Ama bu etki kan grubuyla değil, lektinin türüyle ilgili. Pişirme, ıslatma ve fermantasyon gibi geleneksel hazırlama yöntemleri çoğu lektini büyük ölçüde etkisiz hale getiriyor. Türk mutfağında yüzyıllardır yapılan tam da bu zaten — fasulyeleri uzun süre haşlıyoruz, yoğurtla fermente gıdalar tüketiyoruz.
O Zaman Neden İşe Yarıyor Gibi Görünüyor?
Kan grubuna göre beslenme diyetini uygulayan pek çok insan kendini daha iyi hissediyor. Bunu küçümsememek lazım. Ama bunun sebebi kan grubuyla uyum değil, büyük ihtimalle başka şeyler. Bu diyetlerin tamamı işlenmiş gıdaları, hazır şekerleri ve fastfood’u dışarıda bırakıyor. Öğünlere dikkat edilmesini zorunlu kılıyor. Yeterince sebze tüketmeye yönlendiriyor. Bunlar zaten herkes için işe yarayan değişiklikler. Kan grubu teorisinin aracı olduğu bir placebo etkisi ve genel diyet kalitesindeki iyileşme var ortada.
Kan Grubu Gerçekten Hiçbir Şeyi Etkilemiyor mu?
Burada dürüst olmak gerekiyor. Kan grupları bazı hastalık risklerini gerçekten etkiliyor. A kan grubu mide kanseri ve koagülasyon bozuklukları açısından biraz daha fazla risk taşıyor. 0 kan grubu peptik ülser açısından hafif daha yatkın. COVID-19 salgınında da kan gruplarıyla enfeksiyon şiddeti arasında ilginç korelasyonlar çıktı ortaya. Bunlar gerçek bulgular. Ama bunların hiçbiri ne yemeniz gerektiğini belirleyecek düzeyde değil. Risk taşımak ile o riske göre özel bir diyet uygulamak çok farklı şeyler.
Sonuç Olarak
Kan grubu diyeti zararlı mı? Büyük ölçüde değil. Çoğu versiyonu makul bir beslenme düzenine yönlendiriyor. Ama bilimsel bir temeli olmadığı için bir otoriteye yaslanarak hayatınızı organize etmeye gerek yok. Sizi iyi hissettiren şeyin kan grubunuzla uyumu değil, işlenmiş gıdaları azaltmanız, öğünlerinize dikkat etmeniz ve daha fazla gerçek yiyecek tüketmeniz olduğunu bilmekte fayda var.
Hastalarıma şunu söylüyorum: Kan grubunuzu bilin, ilginç bir bilgi. Ama tabağınızı ona göre değil, vücudunuzun gerçek sinyallerine göre doldurun.